Nadenken over wat er met uw nalatenschap gebeurt, is niet altijd prettig, maar het voorkomt onduidelijkheid en onnodige kosten voor uw naasten. In dit artikel geven we een overzicht van de belangrijkste zaken rond erfrecht in nederland: van de wettelijke basisregels tot de documenten die u zelf kunt opstellen, en de actuele cijfers voor erfbelasting en schenken in 2026.

Wat gebeurt er als u niets regelt?

Heeft u geen testament? Dan bepaalt de wet automatisch wie erft, dit heet de wettelijke verdeling. In het kort: de langstlevende partner krijgt de gehele nalatenschap, en de kinderen krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel, die zij pas ontvangen zodra ook de langstlevende partner is overleden.

Zijn er geen partner of kinderen? Dan volgen achtereenvolgens ouders, broers en zussen, en verdere familieleden.

Deze standaardregeling werkt goed voor een “klassiek” gezin. Maar heeft u een samengesteld gezin, woont u ongehuwd samen, of wilt u een specifiek familielid of goed doel iets nalaten? Dan is de wettelijke verdeling vaak niet wat u zou kiezen en is een testament de manier om dat zelf vast te leggen.

Testament: uw nalatenschap zelf regelen

Een testament is een notarieel document waarin u vastlegt wie wat erft uit uw nalatenschap. U kunt hierin onder andere:

• Afwijken van de wettelijke verdeling
• Een voogd benoemen voor minderjarige kinderen
• Een executeur aanwijzen die de nalatenschap afwikkelt
• Specifieke wensen vastleggen, zoals een legaat aan een goed doel
• Fiscaal voordelig vermogen verdelen, bijvoorbeeld via een keuzelegaat

Een testament moet altijd via de notaris worden opgesteld en is daarmee rechtsgeldig vastgelegd.

Lees ook onze blogs waarin dit verder uitgelegd wordt:  “Wettelijke verdeling vs. eigen testament” en “Met testament vs. zonder testament, wat is het verschil?”

Codicil: snel geregeld voor persoonlijke bezittingen

Wilt u alleen vastleggen wie bepaalde persoonlijke spullen erft, sieraden, meubels, kunst, of wat uw uitvaartwensen zijn? Dan kan een codicil voldoende zijn. Dit is een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document, waarvoor u geen notaris nodig heeft.

Let op: een codicil is alleen geldig voor persoonlijke bezittingen. Voor geld, vastgoed of andere grote vermogensbestanddelen is altijd een notarieel testament vereist.

(Binnenkort dieper uitgewerkt: “Codicil vs. Testament, wat heeft u nodig?”)

Levenstestament: regelen vóórdat het nodig is

Een testament regelt wat er ná uw overlijden gebeurt. Maar wie regelt uw zaken als u dat, terwijl u nog leeft, zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld door een ongeval, ziekte of dementie?

Daarvoor bestaat het levenstestament. Hierin legt u vast wie uw financiële en persoonlijke zaken mag behartigen: bankzaken, uw woning, lopende contracten, en meer. Zo blijft alles geregeld zoals u dat zelf zou willen, zonder dat de rechter een bewindvoerder moet aanstellen.

(Binnenkort dieper uitgewerkt: “Testament vs. Levenstestament, het verschil in het kort”)

Wilsverklaring: uw medische wensen vastleggen

Een wilsverklaring is nauw verwant aan het levenstestament, maar richt zich specifiek op medische en persoonlijke wensen: behandelgrenzen, reanimatiewensen, of juist het weigeren van bepaalde medische handelingen. In de praktijk vormt de wilsverklaring vaak een onderdeel van het levenstestament, samen een compleet beeld van uw wensen.

(Binnenkort dieper uitgewerkt: “Wilsverklaring vs. Levenstestament, wat is het verschil?”)

Erfbelasting: vrijstellingen 2026

Over het bedrag dat u erft, betaalt u mogelijk erfbelasting maar pas over het deel dat boven de vrijstelling uitkomt. De vrijstelling hangt af van uw relatie met de overledene:

Erfbelasting: tarieven 2026

Over het bedrag boven de vrijstelling betaalt u erfbelasting volgens onderstaande schijven:

Belastingvrij schenken: vooruitplannen loont

Wie wacht tot zijn overlijden om vermogen over te dragen, laat vaak fiscale ruimte liggen. Door jaarlijks binnen de vrijstelling te schenken, bouwt u vermogen af buiten de nalatenschap om, volledig legaal.

In 2026 gelden de volgende bedragen:

• €6.908 per jaar belastingvrij aan kinderen (elke leeftijd)
• €2.769 per jaar belastingvrij aan kleinkinderen of anderen
• Kinderen tussen 18 en 40 jaar: eenmalig een verhoogd bedrag van €33.129, of €69.009 voor een dure studie

Let op: de schenkingsvrijstelling voor de eigen woning (de bekende “jubelton”) is sinds 1 januari 2024 volledig afgeschaft.

(Binnenkort dieper uitgewerkt: “Wachten tot overlijden vs. vooraf schenken, wat scheelt het?”)

Aangifte erfbelasting: meer tijd vanaf 2026

Goed om te weten: vanaf 2026 hoeft de aangifte erfbelasting niet meer binnen 8 maanden, maar binnen 20 maanden na overlijden te worden ingediend. Dat geeft nabestaanden aanzienlijk meer ruimte om de nalatenschap zorgvuldig in kaart te brengen, zonder tijdsdruk.

Waar begint u het beste?

Met zoveel documenten en regels is het niet gek als u door de bomen het bos niet meer ziet. Een goede vuistregel:

• Wilt u snel iets vastleggen over persoonlijke bezittingen of uw uitvaart? → Codicil
• Wilt u afwijken van de wettelijke verdeling, of grote vermogensbestanddelen regelen? → Testament
• Wilt u vastleggen wie uw zaken regelt tijdens uw leven, mocht dat nodig zijn? → Levenstestament (eventueel met wilsverklaring)
• Wilt u nu al erfbelasting beperken voor later? → Jaarlijks schenken binnen de vrijstelling

Elk van deze onderwerpen verdient eigenlijk een eigen verdieping en die volgen de komende maanden op dit blog. Voor nu geldt: u hoeft dit niet allemaal alleen uit te zoeken.

Bedragen en tarieven zijn gebaseerd op de cijfers van de Belastingdienst voor 2026 en kunnen door de overheid worden gewijzigd. Aan dit artikel kunnen geen rechten worden ontleend.