“Ik heb geen testament, maar dat komt vanzelf goed”, dat denken veel mensen. En voor een deel klopt dat ook: de wet heeft een standaardregeling klaarstaan, de wettelijke verdeling. Maar die standaardregeling is niet voor iedereen wat u zelf zou kiezen. In dit artikel leggen we uit hoe de wettelijke verdeling precies werkt, en wanneer een eigen testament wél verschil maakt.
Wat houdt de wettelijke verdeling in?
Overlijdt u zonder testament en heeft u een partner (getrouwd of geregistreerd partnerschap) en kinderen? Dan geldt automatisch de wettelijke verdeling:
- De langstlevende partner krijgt de gehele nalatenschap: alle bezittingen, maar ook alle schulden.
- De kinderen krijgen ieder een geldvordering ter grootte van hun wettelijke erfdeel, maar deze vordering is niet direct opeisbaar. Zij ontvangen dit bedrag pas op het moment dat ook de langstlevende partner overlijdt (of eerder, in een paar uitzonderingssituaties, zoals bij faillissement van de partner).
Deze regeling is bedacht om te voorkomen dat kinderen direct na het overlijden van één ouder al aanspraak kunnen maken op hun erfdeel, terwijl de langstlevende partner nog in het huis woont of van het vermogen moet leven. In die zin is het een praktisch vangnet.
Voor wie werkt dit goed?
De wettelijke verdeling is precies gemaakt voor de “klassieke” situatie: een getrouwd stel met gezamenlijke kinderen. In dat scenario komt de uitkomst vaak overeen met wat mensen toch al zouden willen: de partner kan financieel verder, de kinderen erven later alsnog hun deel.
Waar loopt de wettelijke verdeling vast?
In een aantal situaties dekt de wettelijke verdeling de lading niet goed — en kan het gevolgen hebben die u waarschijnlijk niet had gewild.
Samengestelde gezinnen. Heeft u stiefkinderen die u niet officieel heeft geadopteerd? Zij erven niets via de wettelijke verdeling, ongeacht hoe lang u samen een gezin vormde. Alleen uw eigen (biologische of geadopteerde) kinderen vallen onder de regeling.
Ongehuwd of ongeregistreerd samenwonen. Dit is misschien wel het belangrijkste punt: bent u niet getrouwd en heeft u geen geregistreerd partnerschap? Dan erft uw partner via de wet helemaal niets, ook niet na tientallen jaren samenwonen. Zonder testament valt uw partner dan volledig buiten de nalatenschap, en gaat alles naar uw kinderen of andere familieleden.
Specifieke wensen. Wilt u een goed doel iets nalaten, een vriend of ver familielid bedenken, of juist een bepaald familielid minder geven? De wettelijke verdeling biedt daar geen ruimte voor, die verdeelt strikt volgens de wettelijke erfgenamen en hun vaste erfdelen.
Fiscale optimalisatie. Een testament kan, bijvoorbeeld via een keuzelegaat, ervoor zorgen dat erfgenamen achteraf kunnen kiezen wat fiscaal het gunstigst uitpakt. De wettelijke verdeling biedt die flexibiliteit niet.
Wat kunt u wél zelf regelen met een testament?
Een testament geeft u de ruimte om af te wijken van de wettelijke standaardregeling, onder andere door:
- Uw partner (getrouwd of niet) alsnog volledig mee te laten erven
- Stiefkinderen of anderen als erfgenaam op te nemen
- Een voogd te benoemen voor minderjarige kinderen, zodat niet de rechter hierover beslist
- Een executeur aan te wijzen die de nalatenschap zelfstandig mag afwikkelen, zonder dat alle erfgenamen daarvoor gezamenlijk hoeven te handelen
- Vermogen fiscaal voordeliger te verdelen, bijvoorbeeld via een keuzelegaat of tweetrapsmaking
Let op: ook met een testament kunt u een kind niet volledig onterven, er blijft altijd recht op de zogeheten legitieme portie, een wettelijk beschermd minimumbedrag. Maar binnen die grens heeft u wel degelijk keuzevrijheid.
Kortom
De wettelijke verdeling is een redelijk vangnet voor het klassieke gezin, maar geen persoonlijke keuze. Zodra uw situatie afwijkt van “getrouwd met gezamenlijke kinderen”, of u simpelweg zelf wilt bepalen wat er met uw nalatenschap gebeurt, is een testament de manier om dat vast te leggen.
Twijfelt u of de wettelijke verdeling in uw situatie voldoende is? Dat is precies waar we in een vrijblijvend gesprek samen naar kijken.