“Als mij iets overkomt, wie zorgt er dan voor de kinderen?” Het is een vraag die veel ouders liever wegduwen, maar juist voor gezinnen met minderjarige kinderen is dit een van de belangrijkste redenen om iets vast te leggen. Wat gebeurt er als u zelf geen voogd benoemt, en wat verandert er als u dat wél doet?

Wat is voogdij, en wanneer speelt dit?

Zolang minstens één ouder met gezag in leven is, verandert er voor de kinderen niets: die ouder blijft vanzelfsprekend verantwoordelijk. De vraag over voogdij wordt pas actueel in het scenario dat niemand hoopt mee te maken: beide ouders met gezag overlijden, of de enige ouder met gezag overlijdt terwijl de andere ouder geen gezag (meer) heeft.

Geen voogd benoemd: wie beslist er dan?

Heeft u zelf niets vastgelegd? Dan beslist de kantonrechter wie de voogdij krijgt. De rechter houdt daarbij rekening met het belang van het kind en hoort vaak familieleden, maar is niet gebonden aan wat u zelf gewild zou hebben. In de praktijk kan dit betekenen dat:

• Familieleden onderling van mening verschillen over wie het beste past, wat tot spanning en vertraging leidt op een toch al zwaar moment;
• De rechter iemand aanwijst die u zelf niet als eerste keuze had gehad;
• Het traject enige tijd in beslag neemt, terwijl de kinderen ondertussen in onzekerheid zitten over waar zij terechtkomen.

Voogd benoemen via een testament

Legt u dit wél vast, dan bepaalt u zelf wie er voor uw kinderen zorgt als u er niet meer bent. In een testament kunt u:

• Eén voogd benoemen, of twee mensen samen (bijvoorbeeld een broer/zus en diens partner);
• Een volgorde aangeven, zodat er een tweede keuze klaarstaat als de eerste voogd het onverhoopt zelf niet kan doen;
• Eventueel een bewindvoerder aanwijzen die apart toezicht houdt op het vermogen van de kinderen, los van wie de dagelijkse verzorging op zich neemt.

Dat laatste is met name relevant als er een aanzienlijke erfenis in het spel is: u kunt zo voorkomen dat de voogd en het financiële beheer automatisch in dezelfde handen liggen.

Kan het ook zonder notarieel testament?

Sinds de invoering van het gezagsregister bij de rechtbank is het mogelijk om een voogd aan te wijzen zonder daarvoor een notaris in te schakelen: u kunt dit laten aantekenen via een verklaring bij de rechtbank. Dit is goedkoper en sneller, maar wordt in de praktijk minder vaak gebruikt dan de route via het testament — onder andere omdat een testament in één document ook meteen de rest van uw nalatenschap regelt (erfgenamen, executeur, legaten). Voor gezinnen die toch al met een testament bezig zijn, ligt het voor de hand om de voogdijkeuze daar meteen in mee te nemen.

Wat als u het niet vastlegt, en er toch discussie ontstaat?

Dit is het scenario waar het juist mis kan gaan: verschillende familieleden die allebei denken de aangewezen persoon te zijn, zonder dat er een duidelijke voorkeur van de ouders bekend is. Dat soort discussies spelen zich af op het moment dat een gezin ze het minst kan gebruiken. Het vastleggen van een voogd kost weinig tijd, maar voorkomt precies dit type onzekerheid.

Kortom

Zonder vastgelegde voogd beslist de rechter wie er voor uw minderjarige kinderen zorgt — met als gevolg mogelijke onduidelijkheid en discussie binnen de familie. Met een testament legt u dit zelf vast, inclusief een eventuele tweede keuze en, indien gewenst, een apart bewind over het vermogen van de kinderen.

Benieuwd hoe de keuze voor een voogd zich verhoudt tot de rest van uw nalatenschap? Lees ook met of zonder testament: wat zijn de voor- en nadelen, of bekijk onze complete gids over erfrecht in Nederland.

Heeft u minderjarige kinderen en nog geen voogd vastgelegd? Dat is precies het soort vraag waar we in een vrijblijvend gesprek graag met u naar kijken.